Waarom ademwerk? Waarom lichaamsgericht?

In mijn praktijk werk ik vaak op twee lagen

De eerste laag is begrijpen. Psycho-educatie. Begrijpen wat trauma is. Begrijpen hoe ons zenuwstelsel werkt. Begrijpen waarom je soms overspoeld raakt, dichtklapt, bevriest, ontploft of jezelf verliest in pleasen, controle of perfectionisme.

De window of tolerance geeft daar bijvoorbeeld veel ingangen voor. Mensen voelen vaak opluchting wanneer ze ontdekken dat hun reacties geen "zwakte" zijn, maar intelligente overlevingsmechanismen van een zenuwstelsel dat te veel heeft moeten dragen.

We kijken samen naar wat er gebeurd is. Naar waarom je systeem precies zo heeft leren reageren. En vaak ontstaat daar een logisch verhaal. Een verhaal waarmee je jezelf eindelijk wat minder veroordeelt.

Dat is belangrijk werk.

Maar daar stopt het meestal niet.

Het lichaam leeft in een andere tijdzone

Want hoewel je hoofd misschien begrijpt dat het gevaar voorbij is, leeft je lichaam vaak nog in een andere tijdzone.

Je lichaam heeft onthouden dat de wereld niet altijd veilig was.

En dus gebeurt het dat je rationeel weet dat er niets aan de hand is… maar dat je hart sneller begint te slaan zodra iemand afwijzend kijkt. Dat je dichtklapt tijdens conflict. Dat je spanning voelt zonder duidelijke reden. Dat je moeilijk kunt ontspannen, zelfs wanneer alles "oké" lijkt.

Dat is geen onwil.

Dat is lichaamsgeheugen.

Peter Levine, grondlegger van Somatic Experiencing, schrijft dat trauma niet zit in de gebeurtenis, maar in het zenuwstelsel. Gabor Maté voegt daar treffend aan toe:

"Trauma is niet wat met je gebeurt. Het is wat in je gebeurt als gevolg van wat je ooit overkwam."

Twee lagen van verwerking - een inzicht uit De Fontein

In het boek De Fontein - Systemisch Counselen wordt mooi beschreven dat verwerking eigenlijk op twee niveaus gebeurt.

Een eerste laag is de mentale verwerking: het verhaal begrijpen, er betekenis aan geven, het als het ware "kunnen afsluiten".

Maar daarnaast bestaat er ook een tweede laag: de emotionele en lichamelijke verwerking. De laag waar het lichaam nog spanning, angst, verdriet of overlevingsenergie vasthoudt. De laag die zich níet laat overtuigen door inzicht alleen.

De Fontein maakt zo helder iets wat ik dagelijks in mijn praktijk zie: je kan een ervaring mentaal volledig begrepen hebben, en tegelijk lichamelijk nog steeds bevroren zijn rond diezelfde ervaring.

En dat is precies waarom ik lichaamsgericht werk.

Omdat echte heling niet alleen gaat over inzicht.

Maar ook over veiligheid voelen.

In je lichaam. In je zenuwstelsel. In je adem.

Wanneer het hoofd voorop loopt en het lichaam achterblijft

Veel mensen leven jarenlang vooral vanuit hun hoofd. Denken, analyseren, verklaren. Slimme mensen kunnen vaak prachtig uitleggen waarom ze geworden zijn wie ze zijn.

Maar ondertussen blijft hun lichaam gespannen.

Blijft de borstkas strak.

Blijft de adem oppervlakkig.

Blijft het zenuwstelsel in waakstand.

Het lichaam zegt dan eigenlijk:

"Leuk dat je het begrijpt… maar ik voel het nog niet."

In termen van de polyvagaaltheorie van Stephen Porges: het zenuwstelsel blijft in een toestand van sympathische activatie (vechten/vluchten) of dorsale shutdown (bevriezen, dissociëren). De ventrale tak - de tak van veiligheid, verbinding en sociale betrokkenheid - komt nauwelijks aan het woord.

Zolang het lichaam in die staat blijft, kan begrijpen alleen het systeem niet duurzaam ontspannen.

Bottom-up: van lichaam naar betekenis

In de psychologie spreken we vaak over een "top-down" benadering: denken, analyseren, herkaderen. Bij trauma en chronische stress werkt deze weg vaak onvoldoende.

Wat we dan nodig hebben, is een bottom-up benadering. Via het lichaam. Via het zenuwstelsel. Via de adem.

Eerst de fysiologie reguleren. Dan pas verschuift het denken en voelen mee.

Daarom werken we niet alleen met praten, maar ook met voelen. Met vertragen. Met ademen. Met het opnieuw leren bewonen van je lichaam.

Want als je het niet kunt voelen, kun je het ook niet reguleren.

Heling vraagt geen forceren, maar luisteren

Voor mij gaat lichaamsgericht werken niet over spektakel. Niet over een snelle doorbraak forceren.

Het gaat over traagheid.

Over veiligheid.

Over opnieuw leren luisteren naar het lichaam in plaats van er voortdurend overheen te leven.

Soms gebeurt er tijdens een ademsessie verdriet. Soms ontlading. Soms rust. Soms eindelijk terug iets voelen na jaren van afvlakking of overleven.

En vaak hoor ik achteraf niet alleen:

"Ik begrijp mezelf beter."

Maar eerder:

"Ik voel mezelf terug."

Dat is een groot verschil.

Want begrijpen alleen verandert een zenuwstelsel niet altijd. Een lichaam heeft nieuwe ervaringen nodig. Ervaringen van veiligheid. Van ademruimte. Van verbinding. Van niet meer voortdurend moeten vechten, vluchten of bevriezen.

Healing gebeurt op twee niveaus

Het mentale begrijpen is belangrijk.

Maar de diepere laag ontstaat wanneer ook het lichaam stilaan leert:

"Misschien hoef ik niet langer te overleven."

En soms begint dat… met één bewuste ademhaling.

Bronnen en inspiratie

Gebaseerd op inzichten uit:

• De Fontein - Systemisch Counselen
• de polyvagaaltheorie van Stephen Porges
• het werk van Peter Levine (Somatic Experiencing, Waking the Tiger)
• Gabor Maté (The Myth of Normal, When the Body Says No)
• en mijn eigen ervaring als klinisch psycholoog, ademcoach en lichaamsgericht therapeut.